Nowo Gwinyjo: Porōwnanie wersyji

bez ôpisu edycyje
m (Nowo Gwinyja přećepano do Nowo Gwinyjo: uort)
[[Grafika:LocationNewGuinea.png|thumb|250px|right|Pouožyńe Nowyj Gwinyje na karće]]
[[Grafika:New Guinea.png|thumb|250px|right|Karta Nowyj Gwinyje]]
'''Nowo GwinyjaGwinyjo''' ([[angelsko godka|ang.]] ''New Guinea'', [[indůnezyjsko godka|indůnez.]] ''Irian'') to je [[wyspa]] we zachodńij tajli [[Uocean Spokojny|Uoceanu Spokojnygo]], we [[Mylanezyjo|Mylanezyje]], drugo podug placu na Źymje (po [[Grynlandyjo|Grynlandyje]]). Zajmuje 786 000 km² placu a půmjyškuje ja ůng. 9 mln. ludźi. Pode wzglyndym polityčnym je roztajlowano mjyndzy [[Indůnezyjo]] (zachodńo tajla) a [[Papua-Nowo GwinyjaGwinyjo]] (wschodńo tajla). Uod [[Australijo (kůntynynt)|Australije]] je uoddźelůno na pouedńu bez [[Ćyśńina Torresa]]. Uod zachodu sůmśaduje s [[Archipelag Malajski|Archipelagym Malajskim]], uod wschodu - s [[Archipelag Bismarcka|Archipelagym Bismarcka]] a [[Wyspy Salůmůna|Wyspůma Salůmůna]].
 
Na pouedńu wyspy je ńiźina s [[bažuoy|bažouůma]], teryn wznośi śe ku cyntrum wyspy, kaj je pora pasmůw gůrskich, s nojwyžšymi ščytůma wysokimi na 5000 [[myjter|m]] n.p.m. Guůwne řyki: [[Fly]], [[Sepik]] a [[Mamberamo]]. Ze surowcůw wystympuje sam [[ropa naftowo]] a [[zuoto]]. Wjynkšość ludnośći to [[Papuasy]].
 
Lo [[Ojropa|Ojropejčykůw]] wyspa uodkryu [[Portůgalijo|Portůgalčyk]] [[Jorge de Meneses]] we [[1526]] roku. We [[XIX wjek]]u wyspa potajlowano mjyndzy [[Ńiderlandy]], [[Ńymcy]] a [[Wjelgo Brytańijo]]. Uod [[1905]] tajla brytyjsko přelozua pod admińistarcyjo Australije. Tajla ńymjecko zostoua po [[I wojna śwjatowo|I wojńe śwjatowyj]] překazano [[Australijo|Australije]] kej [[terytorjům mandatowe]], a uod [[1945]] - [[terytorjům powjerńiče]]. We [[1949]] Australijo skuplowoua oubje tajle we [[Terytorjum Papui a Nowyj Gwinyje]], kere istńouo do [[1975]] roka, we kerym uoguošůno ńypodleguość [[Papua-Nowo GwineaGwinyjo|Papui-Nowyj Gwinyje]]. Uo tajla zachodńo wadźiuy śe Ńiderlandy s Indůnezyjům bez lata [[1949]]-[[1963]], na kůńec we 1963 roku přiuůnčůno ja ku Indůnezyje kej [[Irjan Zachodńi]].
 
Gospodarka je sam uoparto guůwńy na prymitywnym bauerstwje, ńywjelge wydobyće zuota, [[mjydź]]i, [[střybuo|střybua]] a inkšych. Wyspa je fest licho [[urbańizacyjo|surbańizowano]] a ńywjela je sam drogůw.