Słōńce: Porōwnanie wersyji

Usunięte 46 bajtów ,  12 lat temu
m
bez ôpisu edycyje
(drugo tajla, poprawjůno nale trza podumać uo ńij)
m
[[Plik:Sun920607.jpg|thumb|250px|right|Tarcza klary ze słůnecznymi flekůma]]
'''Słůńce''' inakszyj '''Klara''' - postrzodkowo [[gwjozda]] [[Ukuod Słůneczny|Ukuodu Słůnecznygo]],
wele keryj kwyrlo [[Źymja]], inkše [[planeta|planety]] a myńše [[Modro sfera|modre sfery]]. Klara to nojwidńyjszy uobjekt na ńybje a uobyczne zdrzůdło energije, kero przibywo ku Źymji.
 
uobjekt na ńybje a uobyczne zdrzůdło energije, kero przibywo ku Źymji.
 
Astronůmiczny symbol Słůńca to ''uokrůng s punktym we postrzodku'': [[Plik:Sun_symbol.svg|14px|☉]] (Unicode: 2609).
 
Słůńce je gwjozdům [[ćůng guůwny|ćůngu głůwnygo]] (V klasa widnośći). [[Typ widmowy]] uod ńigo (G2) charakteryzuje bjoławo [[farba]] a uobecność we [[widmo|widmje]] [[lińje spektralne|lińji]] zjůńizowanych a neutralnych metali a fest lichych lińji [[wodůr|wodoru]].
 
Klara leży w jydnym s ramjůn szpiralnych [[Mlyczno Cesta|Galaktyki]], 26 tyśyncy [[Rok śwjetlny|rokůw śwjytlnych]] uod jeji postrzodka a ůngyfer 26 rokůw śwjytlnych uod plaszczyzny [[růwńik|růwńika]] [[galaktyka|Galaktyki]]. Kwyrlo wele cyntrům Mlycznyj Cesty gibko na 220 km/s w czaśe 226 miljůnůw lot, co dowo bez 20 uobjygůw pů dźiś dźyń w historyje gwjozdy. Uod Słůńca dźeli nos ůngyfer 150 mln km.
bjoławo [[farba]] a uobecność we [[widmo|widmje]] [[lińje spektralne|lińji]] zjůńizowanych a neutralnych metali a
 
fest lichych lińji [[wodůr|wodoru]].
 
Klara leży w jydnym s ramjůn szpiralnych [[Mlyczno Cesta|Galaktyki]], 26 tyśyncy [[Rok śwjetlny|rokůw śwjytlnych]]
 
uod jeji postrzodka a ůngyfer 26 rokůw śwjytlnych uod plaszczyzny [[růwńik|růwńika]] [[galaktyka|Galaktyki]]. Kwyrlo
 
wele cyntrům Mlycznyj Cesty gibko na 220 km/s w czaśe 226 miljůnůw lot, co dowo bez 20 uobjygůw pů dźiś dźyń w
 
historyje gwjozdy. Uod Słůńca dźeli nos ůngyfer 150 mln km.
 
== Budowa ==
 
Słůńce je kuglům [[plazma|zjůńizowanygo gazu]] uo [[masa|maśe]] 1,9891 × 10<sup>30</sup> kg (333 950 mas Źymje), przi czym 74% zajmowo [[wodůr]], 25% - [[hel|hel]], a myńi jak 1% to ćyńżejsze elementy a roz za kedy proste chymiczne spojiny (zwjůnzki). Kugla [[plazma|plazmy]] utrzimywano je we hydrostatycznyj růwnowadze skiż śiły [[grawitacyjo|grawitacyje]] s jydnyj zajty a rosnůncym uoroz s guymbokośćům ćiśńyńym gazu, kere růwnoważy waga materyje ponad. W cyntrům [[ćiśńyńy]] erbowo wertość 1016 [[Paskal|Pa]], co je wyńikym faktu, aże jůndro rozhajcowuje śe do tymperatury poranośće miljůnůw stopńi, we kerej to tymperaturze můgům już zalyźć [[reakcyjo jůndrowo|reakcyje jůndrowe]]. W przipadku gwjozd głůwnygo cugu reakcyjům jůndrowům, kero dowo ynergijo je pomjana wodoru w hel. [[Gynstość]] materyje w jůndrze Słůńca to 1,5×105 kg/m³, nale wysoko tymperatura utrzimuje materyja w stańy gazowym, atoli gynstość gazu na wjyrchu to 10-4 kg/m³, czyli je to prawje průżńo. Na podstawje uodmjynnych własnośći [[plazma|plazmy]] a procesůw w ńij zachodzůncych, kere wyńikajům s růżńic w gynstośći i tymperaturze, idźe wyrůżńić trzi růżne uobszary postrzodku Słůńca: jůndro, uotoczka a atmosfera.
Słůńce je kuglům [[plazma|zjůńizowanygo gazu]] uo [[masa|maśe]] 1,9891 × 10<sup>30</sup> kg (333 950 mas Źymje),
 
przi czym 74% zajmowo [[wodůr]], 25% - [[hel|hel]], a myńi jak 1% to ćyńżejsze elementy a roz za kedy proste
 
chymiczne spojiny (zwjůnzki). Kugla [[plazma|plazmy]] utrzimywano je we hydrostatycznyj růwnowadze skiż śiły
 
[[grawitacyjo|grawitacyje]] s jydnyj zajty a rosnůncym uoroz s guymbokośćům ćiśńyńym gazu, kere růwnoważy waga
 
materyje ponad. W cyntrům [[ćiśńyńy]] erbowo wertość 1016 [[Paskal|Pa]], co je wyńikym faktu, aże jůndro
 
rozhajcowuje śe do tymperatury poranośće miljůnůw stopńi, we kerej to tymperaturze můgům już zalyźć [[reakcyjo
 
jůndrowo|reakcyje jůndrowe]]. W przipadku gwjozd głůwnygo cugu reakcyjům jůndrowům, kero dowo ynergijo je pomjana
 
wodoru w hel. [[Gynstość]] materyje w jůndrze Słůńca to 1,5×105 kg/m³, nale wysoko tymperatura utrzimuje materyja w
 
stańy gazowym, atoli gynstość gazu na wjyrchu to 10-4 kg/m³, czyli je to prawje průżńo. Na podstawje uodmjynnych
 
własnośći [[plazma|plazmy]] a procesůw w ńij zachodzůncych, kere wyńikajům s růżńic w gynstośći i tymperaturze, idźe
 
wyrůżńić trzi růżne uobszary postrzodku Słůńca: jůndro, uotoczka a atmosfera.
 
 
{{ort}}
[[Plik:Sun Life.png|thumb|500px|Cykl žyćowy Suůńca]]
Připuščo śe, aže Suůńce powstouo ůng. 4,6 milijorda lot tymu. Po trwajůncym kilkadźeśůnt miljůnůw lot uokreśe kurčyńo śe uobuoku mjyndzygwjozdowygo, Suůńce rozpočyuo pobyt na [[ćůng guůwny|ćůngu guůwnym]] (zob. [[Djagrům Hertzsprůnga-Russella|Djagrům H-R]]). Bez 4,6 milijorda lot Suůńce zwjynkšůúo swůj průmjyń uod 8 do 12%, a jasność uo uok. 27%. Zawartość wodoru w jůndře modygo Suůńca wynośiua ůng. 73%, uobecńy juž yno 40%. Kedy zapasy wodoru wyčerpjům śe, co nastůmpi za myńi wjyncyj kolejne 5 mld lot, Suůńce zmjyńi śe w [[čerwůny uolbřim|čerwůnygo uolbřima]], po čym uodřući zewnyntřne warstwy, přeistačajůnc śe w [[bjouy kařeu|bjouygo karua]]. Bez wjela milijordůw lot bydźe styguo, až stańy śe [[čorny kařeu|čornym karuym]] (wšychśwjot je ješče za mody, by istńouy take uobjekty).
Připuščo śe, aže Suůńce powstouo ůng. 4,6 milijorda lot tymu. Po trwajůncym kilkadźeśůnt miljůnůw lot uokreśe
 
kurčyńo śe uobuoku mjyndzygwjozdowygo, Suůńce rozpočyuo pobyt na [[ćůng guůwny|ćůngu guůwnym]] (zob. [[Djagrům
 
Hertzsprůnga-Russella|Djagrům H-R]]). Bez 4,6 milijorda lot Suůńce zwjynkšůúo swůj průmjyń uod 8 do 12%, a jasność
 
uo uok. 27%. Zawartość wodoru w jůndře modygo Suůńca wynośiua ůng. 73%, uobecńy juž yno 40%. Kedy zapasy wodoru
 
wyčerpjům śe, co nastůmpi za myńi wjyncyj kolejne 5 mld lot, Suůńce zmjyńi śe w [[čerwůny uolbřim|čerwůnygo
 
uolbřima]], po čym uodřući zewnyntřne warstwy, přeistačajůnc śe w [[bjouy kařeu|bjouygo karua]]. Bez wjela
 
milijordůw lot bydźe styguo, až stańy śe [[čorny kařeu|čornym karuym]] (wšychśwjot je ješče za mody, by istńouy take
 
uobjekty).
{{Link FA|de}}
{{Link FA|en}}
245

edycji