Wyspy Świyntego Tōmasza i Ksiōnżyncŏ

Wyspy Świyntego Tōmasza i Ksiōnżyncŏ (port. São Tomé e Príncipe), Dymokratycznŏ Republika Wysp Świyntego Tōmasza i Ksiōnżyncyj (port. República Democrática de São Tomé e Príncipe) to je państwo we Zŏtoce Gwinyjskij, na pōłnoc ôd rōwnika, skłŏdajōnce sie z piyńciu wysp, z kerych trzi sōm zamiyszkane.

República Democrática de São Tomé e Príncipe
Dymokratycznŏ Republika Wysp Świyntego Tōmasza i Ksiōnżyncyj
Fana Wysp Świyntego Tōmasza i Ksiōnżyncyj
Wapyn {{{dopołniŏcz}}}
Fana Wysp Świyntego Tōmasza i Ksiōnżyncyj Wapyn Wysp Świyntego Tōmasza i Ksiōnżyncyj
Hymn:
Independência total
Położynie {{{nazwa_dopełniacz}}}
Ôficjalnŏ gŏdka portugalskŏ
Stolica São Tomé
Polityczny systym republika
Gowa państwa prezydynt Evaristo Carvalho
Szef rzōndu prymier Jorge Bom Jesus
Wiyrchnia
 • cołkŏ
171. na świecie
1001 km²
Liczba ludności (2017)
 • całkowita 
 • tyngość zaludniyniŏ
184. na świecie
201 025[1]
201 osób/km²
PKB (2014)
 • cołke 
 • na ôsobã

0,341 mld[2] USD
1725[2] USD
PKB (PSN) (2014)
 • cołke 
 • na ôsobã

0,624 mld[2] miyndzynŏr. dolarōw
3153[2] miyndzynŏr. dolarōw
waluta dobra (STD)
Czasowŏ strefa UTC UTC ±0
Kod ISO 3166 ST
Internetowŏ dōmyna .st
Kod autowy STP
Kod fligerowy S9
Telefōniczny kod +239
Karta Wysp Świyntego Tōmasza i Ksiōnżyncyj

GeografijŏEdytuj

 
Ilhéu das Rolas

Wyspy Świyntego Tōmasza i Ksiōnżyncŏ sōm na Atlantyckim Ôceanie we Zŏtoce Gwinyjskij, na pōłnocny weschōd ôd pōnktu, w kerym rōwnik przecinŏ sie ze zerowym połednikym. W jego skłŏd wchodzōm dwie bazowe wyspy, ôd kerych wziōnła sie miano krŏju, a kere leżōm ôd siebie w delce kole 150 km. Sōm to Wyspa Świyntego Tōmasza – 859 km² i Wyspa Ksiōnżyncŏ – 142 km². Pōnadto do tyj niywielgij republiki przinŏleżōm tyż małe wyspy Pedras Tinhosas i Ilhéu das Rolas (leżōncŏ na rōwniku).

Sōm to wyspy wulkaniczne, doś wysoke ô gōrzistyj wiyrchni. Klimat sam je tropikalny. Amtowõ gŏdkōm je portugalskŏ gŏdka, miyszkańcy używajōm tyż inkszych lokalnych gŏdek. Walutōm krŏju je dobra, kerŏ tajluje sie na 100 cyntymōw.

Państwo tajluje sie na dwie prowincyje ôbyjmujōnce kożdŏ jednã z bazowych wysp. Stolicōm je położōne na Wyspie Świyntego Tōmasza miasto São Tomé.

HistoryjŏEdytuj

Przed przibyciym sam Portugalczykōw wyspy były bezludne. Ôstały ôdkryte we 1471 roku (João de Santarém i Pero de Escobar) a kole 1483 roku przibywali sam piyrsi portugalscy ôsadnicy. Ôd 1522 roku portugalskŏ kolōnijŏ. Do pōłowy XVI stoleciŏ wyspy stały sie srogim ôstrzodkym plantacyji trzciny cukrowyj. Do roboty na nich przikludzani byli niywolniki ze zachodnij Afryki[3]. Ôd 1951 roku zamorskŏ prowincyjŏ Portugalije. We latach 60. powstoł ruch niepodległości. We 1973 roku regiōn dostoł autōnōmijõ a dwa lata niyskorzij niyzawisłość[3].

Polityczny reżimEdytuj

 
Pałac prezydyncki Wysp

We 1990 roku Wyspy Świyntego Tōmasza i Ksiōnżyncŏ stały sie republikōm dymokratycznōm, na czole keryj stoji prezydynt, ôbiyrany na 5-latowõ kadyncyjõ. Parlamynt jednoizbowy (Assembleia Nacional), 55 ôsobowy, ô uprawniyniach ôrdōnkodŏwczych i kōntrolnych. Władzã wykōnawczõ sprawuje prezydynt z regyrōnkym, na czole kerego stoji prymier.

EkōnōmijŏEdytuj

Bazowy sektōr ekōnōmije stanowi bauerstwo ôparte przede wszyjskim na plantacyjnyj uprawie kakauwca. Inksze uprawne rośliny to m.in. kawowiec, palma makrōnowŏ i ôlyjowa, banany, wanilijŏ, cymt a tyż maniok. Bazowõ rolã ôdegrŏwŏ industryjŏ spożywczŏ i drzewnŏ; w krŏju fungujōm tyż fyrmy produkujōnce mydło.

DymografijŏEdytuj

Wyspy zamiyszkuje 201 tys. ôsōb. Czynstym zjawiskym sōm migracyje zarobkowe ludności. Wiynkszość ludności zamiyszkuje Wyspã Świyntego Tōmasza. Krześcijōńskŏ ludność, postrzōd keryj przewŏżajōm katoliki, stanowi wiynkszość. Ludność czŏrnŏ byciŏ afrykańskigo prziwiyziōnŏ na wyspy bez Portugalczykōw stanowi 95%, Kreole stanowiōm 4%, a ludność byciŏ ojropejskigo (zaôbycz portugalskigo) – 1%.

Etnicznŏ struktura, 2018[4]
Etnicznŏ skupina Gŏdka Wielość w tys. Procynt populacyje
Mestico saotomense 187 89,5%
Angolar kreolskŏ angolar 7,7 3,7%
Cape Verdean kreolskŏ 6,0 2,9%
Fang fang 2,5 1,2%
Principense Kreole principense 2,4 1,1%

Religijnŏ strukturaEdytuj

Religijnŏ struktura krŏju[5]:

Przipisy

  1. The World Factbook — Central Intelligence Agency, web.archive.org, 14 listopada 2017 [dostymp 2021-05-06] [zarchiwizowane z adresy 2017-11-14].
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Report for Selected Countries and Subjects, www.imf.org [dostymp 2021-05-06].
  3. 3,0 3,1 Republika Zielonego Przylądka. Historia - Encyklopedia PWN - źródło wiarygodnej i rzetelnej wiedzy, encyklopedia.pwn.pl [dostymp 2021-05-06] (polski).
  4. São Tomé and Príncipe, joshuaproject.net [dostymp 2021-05-06].
  5. The World Factbook. cia.gov.

Linki zewnyntrzneEdytuj