Ślōnske wojewōdztwo

(Pōnkniyntŏ ze Wojewůdztwo ślůnske)

Ślōnske wojewōdztwo (pol. Województwo śląskie) to je jedne spostrzōd szesnŏstu wojewōdztw we Polsce, co powstoło we czasie administracyjnyj reformy we 1998 roku. Leży ôno na połedniu krŏju, przi granicach ze Czechami i Słowacyjōm, we weschodnij tajli Gōrnego Ślōnska a zachodnij tajli Małopolski, a je nojtyngij zaludniōnym wojewōdztwym Polski. Ônego stolicōm je miasto Katowice.

Ślōnske wojewōdztwo
Województwo śląskie
Logo-slaskie-kolorowe-cmyk.png
Wapyn {{{dopołniŏcz}}}
Fana
Wapyn Fana
Geografijŏ
Stolica Katowice
Sroge miasta Czynstochowy, Sosnowiec, Glywice, Zŏbrze, Biylsko-Biołŏ
Zorta wojewōdztwo
Wiyrchnia 12 333,09 km²
Populacyjŏ
Wielość ludzi 4 492 330 (2020[1])
Tyngość zaludniyniŏ 370 ôs./km²
Gŏdka polskŏ
ślōnskŏ
niymieckŏ
Skłŏd nacyjny Polŏki: 81,93%
Ślōnzŏki: 15,59%
Niymce: 0,75%
niyôkryślōnŏ: 1,57%[2]
Administracyjŏ
Krŏj Flag of Poland.svg Polska
Tajlōng Krysy
• grodzke: 19
• ziymske: 17
Gminy
• miastowe: 49
• miastowo-dziedzińske: 22
• dziedzińske: 96
Nastōnie 1999
Wojewoda Jarosław Wieczorek (PiS)
Marszołek Jakub Chełstowski (PiS)
Idyntyfikacyjŏ
ISO 3166-2 PL-24
NUTS PL22
Ôznaczynie aut S
Commons-logo.svg Galeryjŏ we Wikimedia Commons
Internetowŏ zajta

Przeciw mianu ino 48% wiyrchnie wojewōdztwa je na samym Ślōnsku, a ôstatek to teryny historycznie przinŏleżōnce do Małopolski[3]. Miano nawiōnzuje do tradycyje polskigo miyndzywojynnego (fest myńszego) ślōnskigo wojewōdztwa – tedy bōła to cołkŏ polskŏ tajla historycznego Ślōnska.

GyszichtaEdytuj

 
Terytorialnŏ ewolucyjŏ ślōnskigo wojewōdztwa ôd 1920 roku.

Ślōnske wojewōdztwo we ônego terŏźnyj formie powstoło we czasie reformy administracyjnego tajlōngu Polski we 1998 roku, co wkludzōne tedy bōło szesnŏście „srogich” wojewōdztw zamiast 49 „małych”, kere egzystowoły ôd 1975 roku. Zrobiōne bōło ze wiynkszości terynōw dŏwnych wojewōdztw katowskigo i czynstochowskigo a zachodnij tajli biylskigo.

Przōdzij we kōncepcyji reformy mioło być ino dwanŏście wojewōdztw. Krōm tego, co je terŏźnie, do nowego ślōnskigo wojewōdztwa mioł przinŏleżeć Ôpolski Ślōnsk, na muster ślōnskigo wojewōdztwa, kere istnioło po II wojnie światowyj ôd 1945 do 1950. Antlich, wela protestōw ôd miyszkańcōw Ôpolskigo Ślōnska a lobbowaniŏ ôd społecznych ôrganizacyji, we tym politycznyj reprezyntacyje ôpolskij niymieckij myńszości, dokludziyły do uchowaniŏ ôsobnego ôpolskigo wojewōdztwa ze wiynkszościōm Gōrnego Ślōnska we nowym tajlōngu[4][5][6]. Terŏźnie, niykere ślōnske regiōnalne ôrganizacyje, durś wołajōm do zrobiyniŏ jednego a spōlnego gōrnoślōnskigo wojewōdztwa we historycznych granicach Gōrnego Ślōnska[7][8][9].

Ôd 1922 do 1939 (de iure 1945) egzystowoło autōnōmiczne ślōnske wojewōdztwo utworzōne ze tajli Pruskigo i Cieszyńskigo Ślōnska, co po I wojnie światowyj a niyskorniyjszych terytorialnych swadźbach bōła prziznanŏ Drugij Polskij Republice. Dzisioj to terytoriōm stanowi kole ⅓ nowego ślōnskigo wojewōdztwa.

GeografijŏEdytuj

 
Ôgōlnogeograficznŏ karta ślōnskigo wojewōdztwa

Ślōnske wojewōdztwo mŏ wiyrchniã 12 333,09 km². Ze populacyjōm kole 4,5 mln je drugim pod wzglyndym wielości ludzi wojewōdztwym Polski po mazowieckim (kere je trzi razy srogsze i ôbyjmuje stolicã krŏju – Warszawã). Je to nojtyngij zaludniōne wojewōdztwo a jedyne, kere mŏ wiyncyj grodzkich (19) aniżeli ziymskich krysōw (17). Ônego wiyrchnia stanowi 3,9% wiyrchnie Polski[10]. Na ônego terynie funkcjōniyruje jedyny we Polsce ferajn metropolitalnyGōrnoślōnsko-Altrajchowŏ Metropolijŏ.

Geograficznie ślōnske wojewōdztwo przinŏleży do Ślōnskij Chyże, Krakowsko-Czynstochowskij Jury, Ôświyncimskij Kotliny jak tyż Beskidōw (Ślōnski Beskid). Pōnadto we tych terynach geograficznych idzie wymiynić myńsze, jak cum bajszpil Tarnogōrski Pukel, Rybnicki Plaskowyż abo Raciborskŏ Kotlina.

Administracyjny tajlōngEdytuj

Grodzke krysyEdytuj

Miasto Wielość ludzi (2019)
  Katowice 292 774
  Czynstochowy 220 433
  Sosnowiec 199 974
  Glywice 178 603
  Zŏbrze 172 360
  Biylsko-Biołŏ 170 663
  Bytōm 165 263
  Rybnik 138 098
  Ruda 137 360
  Tychy 127 590
  Dōmbrowa 119 373
  Krōlewskŏ Huta 107 807
  Jaworzno 91 115
  Jastrzymbie 88 743
  Myslowice 74 618
  Siymianowice 66 841
  Żŏry 62 472
  Piekary 55 030
  Świyntochlowice 49 557

Ziymske krysyEdytuj

Krys Stolica Wielość ludzi (2019)
  Bierōńsko-lyńdziński krys Bierōń 59 776
  Byńdziński krys Byńdzin 148 089
  Biylski krys Biylsko-Biołŏ 165 960
  Czynstochowski krys Czynstochowy 134 555
  Glywicki krys Glywice 115 528
  Kłobucki krys Kłobuck 84 591
  Lublyniecki krys Lublyniec 76 451
  Mikołowski krys Mikołōw 98 990
  Myszkowski krys Myszkōw 70 880
  Pszczyński krys Pszczyna 111 539
  Raciborski krys Racibōrz 119 373
  Rybnicki krys Rybnik 78 213
  Tarnogōrski krys Tarnowske Gōry 140 519
  Cieszyński krys Cieszyn 178 191
  Władzisłōwski krys Władzisłōw 157 088
  Zŏwierciański krys Zŏwiercie 117 624
  Żywiecki krys Żywiec 152 726

Przipisy

  1. Województwo śląskie w liczbach (pol.). polskawliczbach.pl. [dostymp 2021-09-25].
  2. Struktura narodowo-etniczna 2011 (pol.). Główny Urząd Statystyczny. [dostymp 2021-09-25].
  3. Tomasz Szymczyk: Województwo śląskie, a dominuje w nim Małopolska. Ale w nazwie jej nie ma (pol.). Dziennik Zachodni, 2017-09-01. [dostymp 2021-09-25].
  4. Krzysztof Zyzik: Brońmy swego! Czyli NTO w walce o województwo (pol.). Nowa Trybuna Opolska, 2012-06-18. [dostymp 2021-09-25].
  5. 7 czerwca - Święto Województwa Opolskiego (pol.). Samorząd Województwa Opolskiego, 2020-06-02. [dostymp 2021-09-25].
  6. Agnieszka Kuczała: Mniejszość niemiecka w życiu politycznym województwa opolskiego (pol.). Politeja, 2014. s. 395–410. [dostymp 2021-09-25].
  7. Szef RAŚ w Opolu: Opolskie powiększyć na cały Górny Śląsk!, Dziennik Zachodni, 5 czerwca 2012 [dostymp 2021-09-25] (polski).
  8. Gorzelik: Zacznijmy już dyskusję o nowym województwie, Dziennik Zachodni, 1 czerwca 2012 [dostymp 2021-09-25] (polski).
  9. Województwo górnośląskie jako połączenie śląskiego i opolskiego? Stanowisko RAŚ i ŚPR, Katowice Nasze Miasto, 22 lutego 2019 [dostymp 2021-09-25] (polski).
  10. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2014 r. (pol.). Główny Urząd Statystyczny, 2014-07-24. [dostymp 2021-09-25].